Hibrit saklama ve tam saklama nedir?

Hibrit ve tam saklama, platformların müşteri varlıklarının ne kadarını kendi cüzdanlarında tuttuğuna göre adlandırılan iki saklama modelidir. "Kripto varlık saklama nedir?" başlıklı yazıda da belirtildiği üzere, kripto varlık saklama kripto varlıklar üzerinde transfer yetkisi veren özel anahtarların korunması olarak tanımlanabilir. Bu yetkinin kimde durduğu ve hangi oranda paylaşıldığı, saklama modelini belirler.

Türkiye'de bu ayrım artık soyut bir tercih değildir. 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan III-35/B.1 ve III-35/B.2 sayılı Tebliğler, platformların müşteri varlıklarının ne kadarını kendi cüzdanlarında tutabileceğini somut bir oranla düzenliyor.

Türkiye'de kripto varlık saklama hizmet modellerinin genel hatlarını belirleyen %95-5 ve %100 yaklaşımları, Paribu Custody'nin sunduğu hizmetlerin de adını belirliyor. Paribu Custody, %95-%5 saklama hizmet modelini "hibrit saklama", %100 saklama hizmet modelini "tam saklama" olarak tanımlıyor.

Hibrit saklama modeli nedir?

Hibrit saklama modelinde platform, müşterilerin kendi cüzdanlarında tutmayı tercih etmediği kripto varlıkların asgari %95'ini bir saklama kuruluşunda tutar. Kalan azami %5'lik kısım, günlük operasyonlar için platformun sıcak cüzdanlarında kalabilir. Bu oranı III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 26'ncı maddesinin altıncı fıkrası düzenler.

Platform nezdinde tutulan bu azami %5, her bir kripto varlık bazında değil, varlıkların güncel değerlerinin toplamı üzerinden hesaplanır. Oran anlık olarak izlenir. Gün içinde bu oran %5'in üzerine çıkabilse de her günün sonunda, mutabakat saatinde aşım varsa aşan kısım hemen saklama kuruluşuna aktarılır.

Hibrit model, platformun kendi sıcak cüzdan altyapısını işletmeye devam etmesine izin verirken varlıkların büyük çoğunluğunu saklama kuruluşunun soğuk ve ılık cüzdan altyapısına taşır. Böylece varlıkların önemli bir bölümü saklamacı güvencesiyle korunur; günlük işlemlerin daha hızlı bir biçimde gerçekleştirilebilmesi için kullanılır.

Tam saklama modeli nedir?

Tam saklama modelinde platform, günlük akışları yönetmek için ihtiyaç duyduğu soğuk, ılık ve sıcak cüzdan altyapısının tamamını bir saklama kuruluşundan alır. Platform, kendi cüzdan yönetimi teknolojisine ihtiyaç duymaz. III-35/B.2 sayılı Tebliğ'in 26'ncı maddesinin yedinci fıkrasına göre bu modelde saklama kuruluşunda tutulan oran %100'e kadar çıkabilir.

Bu düzenleme, saklama kuruluşuna transfer emirlerini de yerine getirme imkânı tanır. Sıcak cüzdan büyüklüğü, gün içindeki transfer yoğunluğuna göre belirlenir. Platformun operasyonel yükü böylece saklama kuruluşuna geçer. Talebi başlatan taraf yine platformdur.

Hibrit ve tam saklama arasındaki temel farklar nelerdir?

Hibrit ve tam saklama arasındaki temel fark, saklama kuruluşunda tutulması zorunlu asgari orandadır. Hibrit modelde bu oran %95'tir. Tam saklamada bu oran %100'dür. Sıcak cüzdanı hibrit modelde platform işletebilir, tam saklamada bu görev de saklama kuruluşuna geçer.

İki model arasındaki farklar birkaç başlıkta toplanır:

• Saklama oranı: Hibrit modelde asgari %95, tam saklamada %100 olarak belirlenmiştir.
• Sıcak cüzdan işletmesi: Hibrit modelde platform da yapabilir, tam saklamada yalnızca saklama kuruluşu yapar.
• Cüzdan altyapısı: Hibrit modelde paylaşılır, tam saklamada tek elden saklama kuruluşunda toplanır.

Özel anahtar yönetimi ve cüzdan altyapısı

Kripto varlık saklamasında özel anahtar hiçbir zaman tek bir noktada durmaz. Anahtarın üretimi, yedeklenmesi ve işlem imzalaması için kullanılan sistemler, TÜBİTAK BİLGEM Bilgi Sistemleri ve Teknolojik Altyapı Kriterleri'nde belirlenen eşiklere göre kurulur. Kriterler, çoklu imza ile eşik kriptografisi tabanlı onay mekanizmalarını ve çok faktörlü kimlik doğrulamayı zorunlu kılar.

Eşik kriptografisi tabanlı yöntemlerden biri olan MPC (multi-party computation), özel anahtarı hiçbir zaman tek parça hâlinde oluşturmaz. Anahtar, farklı taraflarda tutulan parçalara bölünür ve işlem, belirli bir eşik sayıda parçanın onayıyla imzalanır.

TÜBİTAK Altyapı Kriterleri, saklamada kullanılan birincil ve yedek sistemlerdeki güvenli donanımların ve bunları çalıştırmak için gereken yazılım ile sunucuların Türkiye sınırları içinde bulunmasını şart koşar. Başka bir deyişle düzenleme, anahtarı üreten ve saklayan altyapının hangi teknolojiyi kullandığına değil, fiziksel olarak nerede durduğuna bakar.

Soğuk cüzdanda anahtarlar, internetten fiziksel veya teknik hava boşluklarıyla ayrılmış ortamlarda tutulur. İşlem onayı, yetkili personel müdahalesiyle yapılır. Sıcak cüzdan ise sürekli internete bağlıdır ve günlük transferleri karşılar.

İki model arasındaki fark, bu katmanların hangi tarafın sorumluluğunda kurulduğudur. Hibrit modelde platform kendi sıcak cüzdan altyapısını işletebilirken bunun güvenlik ve denetim yükü de platformdadır. Tam saklamada bu katmanların tamamı saklama kuruluşunun altyapısında kurulur.

Saklama modeli seçiminde değerlendirilen kriterler

Bir platformun hibrit mi yoksa tam saklama modelini mi seçeceği, birkaç somut kritere bağlıdır.

• İşlem sıklığı ve hacmi: Yüksek işlem hacmi olan platformlar, kendi sıcak cüzdan altyapısını işletmeyi tercih edebilir.
• Operasyonel kapasite: Cüzdan altyapısı işletme deneyimi sınırlı platformlar için tam saklama, işletim yükünü azaltır.
• Denetlenebilirlik ihtiyacı: Uçtan uca tek bir saklama kuruluşunda toplanan varlıklar, mutabakat ve raporlama süreçlerini basitleştirir.
• Mevzuata uyum takvimi: TÜBİTAK Altyapı Kriterleri'ne ve saklama sözleşmesi yükümlülüğüne uyum süresi, model seçimini de etkiler.
• Desteklenen ağ ve token kapsamı: Saklama kuruluşunun kapsadığı ağ ve token sayısı, platformun kendi cüzdanında tutmak isteyebileceği varlıkları sınırlar.